ج : ممكن است خطاى در تطبيق داشته باشند كه كبراى كلّى را نبايد در فلان مورد پياده مىكردند ، ولى اشتباها پياده كرده و چنين خطايى را به بار آورده‌اند . حال اينها و امثال آن سبب انحراف و كژى از حقّ مىگردد . 2 . تعريف علم منطق پس از اينكه با فائده علم منطق و احتياج ما به آن آشنا شديم و دانستيم كه منطق در بخش تصوّرات ، روش صحيح تعريف كردن و در بخش تصديقات ، روش صحيح استدلال كردن را به ما مىآموزد ، اينك با تعريف علم منطق آشنا مىشويم . منطقيان مشهور از روزگار قديم در تعريف منطق گفته‌اند : « المنطق آلة قانونية تعصم مراعاتها الذهن عن الخطا في الفكر » . در اين تعريف چهار نكته وجود دارد كه به ترتيب بايد بررسى شوند : الف : كلمهء آلة اشاره به اين است كه منطق از علوم و دانشهاى آلى است . بيان مطلب : دانشمندان براى علوم مدوّن ، تقسيماتى ذكر فرموده‌اند كه يكى از آن تقسيمات در اينجا ذكر مىشود : علوم دوگونه‌اند : 1 . علوم اصلى يا اصالى . 2 . علوم آلى يا مقدّمى . علوم اصالى عبارتند از : دانش‌هايى كه مقصود بالاصالة و مطلوب بالذّات بوده و غرض از تحصيل آنها خود آن علوم مىباشند و اصل معرفت و آگاهى به آن مسائل ، هدف است ، نه اينكه فراگيرى آنها مقدّمه‌اى براى علوم ديگر باشد . همانند علوم حكميه ، اعم از حكمت نظرى و عملى ، و به‌ويژه حكمت نظرى كه در تعريفش گفته‌اند : « هو العلم باحوال اعيان الموجودات على ما هى عليه في نفس الامر به قدر الطاقة البشريه » . « 1 » و اصولا بيشتر امور نظريّه و علميّه ، دانستن آن هدف است نه عمل به آنها . مثلا در فلسفه ، اصل شناخت وجود و هستى و آگاهى از احوال و عوارض آن مطرح است . علوم آلى يا مقدّمى عبارتند از : دانش‌هايى كه دانستن قواعد و مسائل آنها غرض نيست و خود آنها مقصود بالذّات نيستند ، بلكه صرفا وسيله و ابزارى براى هدف

--> ( 1 ) . منظومه منطق ، ص 3 .